DOLAR 0,0000
EURO 0,0000
STERLIN 0,0000
ALTIN 000,00
BİST 00.000
Advert
Akın Tezel
Akın Tezel
Giriş Tarihi : 23-11-2021 09:36

Nerede O Eski Fabrika Bacaları

Buhar makinası 18. yy sonlarında icad edildi. Onun icad edilmesiyle birlikte sanayide makineleşme devrine girildi. Eskiden el emeği veya rüzgar gücü, su gücü ile döndürülen çarklar buhar gücüyle döndürülmeye başladı. Üretim arttı, eskisinden farklı bir işçi sınıfı oluştu. Fabrika sahipleri zenginleşti. Kapitalizm yüzünü iyice gösterdi.

Biz işin burasında değiliz. İlgi alanımız fabrika bacaları.  Bazıları merak edecek, eskiden şehir dışına çıktığımızda bir çok büyük fabrika bacası görürdük. Şimdi bakıyoruz bir tane bile kalmamış. İşte biz bunun nedenini açıklayacağız.

Buhar gücü elde etmek için suyu ısıtıp buhar haline gelmesini sağlamak gerekir. Oluşan basınçlı buhar makinanın silindirinin içine salınır, ve pistonu iter. Krank denilen bir mekanizma yardımıyla piston ileri geri hareket ederek ucuna bağlı çarkı döndürür. Bu çark aracılığıyla makineye hareket sağlanır. Eski zamanlarda suyu ısıtmak için kömür yakılırdı. Ocağın etrafına döşenen sarmal borulardan geçen su ısınıp kazana gider, orada buharlaştıktan sonra silindirin içinde pistona hareket verirdi.

Kömür nazlı bir yakacaktır. Kolay kolay yanmaz. Verimli yanabilmesi çekişi kuvvetli, yüksek bir bacaya ihtiyaç duyar. İşte bu nedenle fabrika bacaları yüksek ve kalındır. Ayrıca bacanın iç çeperinin yapısı da çekişi etkiler. Sanayi olan yerlerde bir zamanlar orman gibi baca bulunması bu nedene bağlıdır. Çünkü her fabrikada bir buhar makinası bulunur, bunların hepsinin de bir ocağı olduğuna göre üstünde bacası kuruludur.

Zaman ilerleyince makinaların çarklarını çevirmek için başka sistemler icad edildi. Örneğin dizel motorları bunların biridir. Burada mazotu yakmak için ocak gerekmez. Silindiri içine püskürtülen yakıt sıkıştırılarak yanması sağlanır, böylece pistona hareket verilir. Yanan mazottan çıkan gazların dışarı atılması için ufak bir baca, hatta delik yeterlidir. Bu nedenle dizel motoru ile çalışan fabrikaların bacasını göremezsiniz. Ancak  yanına yaklaştığınızda motorun gürültüsünden kendini belli eder.

Çarkları çevirmek için elektrik motoru da kullanılır. Bunun için bacaya gerek olmadığını hepimiz biliyoruz. Elektrik motoru ile çalışan fabrikalarda mekanik bir gürültü dışında hiçbir ses duyulmaz, ancak görüp baktığınız zaman içerde ne olduğunu anlarsınız.

Bir zamanlar İstanbul'un simgesi olan iki çimento fabrikası vardı, Zeytinburnu çimento ve Kartal Yunus çimento. Bu fabrikaların yerden yükselen devasa bacaları şehrin her yerinden görülürdü. Bu fabrikalarda makina çalışmaz ama kireç taşı kömürle yakılarak sönmemiş kireç haline dönüştürülürdü. Kireç taşının tozu, dumanı kömür dumanına karışır, gökyüzü sarımsı gri renkli bir dumanla kaplanırdı. Hele lodos estiği zaman bu duman şehrin üzerine çöker, bir de kükürdü bol ise kireç tozu ve kükürt karışımı bir havayı solumak zorunda kalırdı insanlar.

Bir de 31 Kimya diye bir şirket vardı. Fabrikası İstanbul Topkapı çıkışında mıydı, yoksa İzmir Gaziemirde miydi, unuttum. Bu fabrikada da sodyum sülfat kömürle birlikte yakılarak zırnık elde edilirdi. Bacasından çıkan kara dumanlar gözlerimiz önünden gitmez bir türlü.  Fabrika 1985 te kapanmış, sahibi Denizli, Çardakta deterjan üretiminde kullanılan sodyum sülfatı saflaştırmak için bir fabrika kurmuş.

Resimlerden hatırımda kalan ise Türkiye'deki ilk şeker fabrikası, Alpullu Şeker Fabrikasının kocaman bacası. O da bundan on yıl kadar önce üretim yöntemi çağ dışı kaldığı için kapatıldı. Yerine ne kuruldu bilmiyorum.

Ben pek nostaljik takılmam. Ah nerede o eski fabrika bacaları diye iç geçirmem. Ama aramızda bazıları var ki 1970li yıllarda takılıp kalmışlar. Dünyayı hep o gözlükle görüyorlar. Hatta bazıları 1930 lardan ileri geçememiş. Şimdi bu insanlar sokağa çıkıp şöyle şehir dışına vardıklarında etrafta fabrika bacası göremeyince şok geçiriyorlar. Başlıyorlar sövüp saymağa : "Hükümet bütün fabrikaları sattı". "Üretim durdu". "1930 larda her yerde bir fabrika bacası tütüyordu". "Her şeyi dışarıdan alıyoruz". "Üretim yok, dolar fırladı". "Şekeri bile dışarıdan alıyoruz, hepsini sattılar".

Bunlara cevap vermeye değmez ama gençlerimizi de inandırmaya başladılar. Şeker fabrikası örneğine gelelim, cevabını verelim :" Özelleştirme İdaresi Başkanlığına bağlı Türkiye Şeker Fabrikaları A.Ş'ne ait 25 fabrikadan 10'u 2018 yılında yapılan özelleştirme ihaleleri ile özel sektöre devredilmiştir. Böylelikle 33 şeker fabrikası; devlete ait 15, özel sektöre ait 12 ve pancar kooperatiflerine ait 6 olmak üzere faaliyet göstermektedir."

Merakı olan varsa şöyle Ankara'dan Kırıkkaleye doğru yola çıksın, baca sayamayacak ama kaç fabrika görecek yol boyunca, bunlar neler üretiyor, bir de bana anlatsın.

NELER SÖYLENDİ?
@
Akın Tezel

Akın Tezel

DİĞER YAZILARI Fethiye Halkı ve Fethiye Esnafı Esnaf Odasından Ne Bekliyor 30-11-2021 13:52 Öğretilmiş Çaresizlik 26-11-2021 10:14 Nerede O Eski Fabrika Bacaları 23-11-2021 09:36 Bulgaristan Seçimleri 18-11-2021 17:07 Fethiye'de Kaçak İnşaatlar Hızlandı 16-11-2021 10:29 Lütfü Türkkan Ne Yapmak İstiyor 12-11-2021 12:37 Ali Koç İstifa! 08-11-2021 13:01 Bill Gates Fethiye'de 04-11-2021 17:22 Demirel'in Altı Kere Gidip Yedi Kere Gelmesinin Sırrı Nedir 02-11-2021 14:49 Siyasete Ağırlık Koymak 28-10-2021 13:52 Eyvah! Dolar Uçuşa Geçti, Yanıyoruz 26-10-2021 09:28 Kurumsal Yönetim, Bireysel Yönetim 18-10-2021 16:38 Rant Ne Demektir? 14-10-2021 14:43 Ben Çileli Bir Dut Ağacıyım 12-10-2021 14:09 Yoksa Siz De Mi FETÖ'cüsünüz? 07-10-2021 17:59 Küresel Isınma Nedir? 04-10-2021 14:51 Tehlikeli Gidiş 30-09-2021 15:11 Hacı Bülent Ecevit 27-09-2021 15:53 Dürüst Bir Yazar 20-09-2021 15:14 Üniversite Çilesi Başlıyor 09-09-2021 16:08 Okullar Açıldı, Curcuna Başladı 06-09-2021 16:59 30 Ağustos Hepimizin 02-09-2021 16:23 Alıntıdır 30-08-2021 15:05 Sazan 26-08-2021 17:53 Ormanlarımızı Yeterince Koruyabiliyor Muyuz? 24-08-2021 11:25 Nereye Gidiyoruz? 19-08-2021 15:38 Afganistan'da Neler Oluyor? 17-08-2021 16:34 Sığınmacılar Yine Piyasada 12-08-2021 16:19 Yoksa Siz De Mi Fransızsınız? 09-08-2021 17:48 Mülkün Sahibi Kim? 05-08-2021 17:08 Yangın Var 02-08-2021 13:07 Tatilciler Döndü, Çöpleri Kaldı 26-07-2021 15:18 Batı Trakya'da Türk Yokmuş 12-07-2021 17:17 Yemyeşil Caddeler 09-07-2021 11:44 Yalancılar Olmasa İşsiz Kalacağız 01-07-2021 16:20 Orman Yangınları Başladı 28-06-2021 15:06 Sıcaklar Başladı 24-06-2021 15:47 Bu Sefer Beceremeyecekler 21-06-2021 17:03 Behçet Saatcı Sahaya İndi 17-06-2021 15:48 Erdoğan Hoca 14-06-2021 16:28 Çevre Mi Dediniz? 07-06-2021 18:21 Öküz Altında Buzağı Aramak 03-06-2021 19:10 Koylar, Kıyılar Olmasa Gündemi Nasıl Doldururduk Acaba ? 31-05-2021 14:30 Lütfen Biraz Sakin Olalım 24-05-2021 12:57 Kudüs Nasıl Kurtulur 20-05-2021 17:05 İsrail’in Derdi Ne ? 11-05-2021 19:25 Hükümet Nasıl Yanıltılır ? 06-05-2021 14:41 İşte Bu Olmadı Şimdi 29-04-2021 18:06 Aman Komşular Görmesin 26-04-2021 18:34 Yoksa Siz Aşı Olmaktan Korkuyor Musunuz? 20-04-2021 13:27 Tutmayın Beni! 15-04-2021 13:04 Yatırım Rüzgarı 08-04-2021 14:39 Kılıç Keser,Kalem Yazar 05-04-2021 15:23 Covid-19 Ne Âlemde? 01-04-2021 11:48 Siyaset Vatandaşa Hizmet Demektir 29-03-2021 15:09 Yılan Aynı Delikten İki Kere Sokmazmış 23-03-2021 15:10 Teşebbüs-ü Şahsi 18-03-2021 14:37 HÜKÛMETE SESLENİYORUM BUNLAR AÇ 18-03-2021 11:59 Behçet Saatcı Sahaya İndi 15-03-2021 13:46 Kadına Şiddet 11-03-2021 13:58 Neden Bu kadar Çok Siyasi Parti Var 08-03-2021 14:11 Böl ve Yönet 04-03-2021 14:01 Su-i Misal, Misal Olmaz 01-03-2021 10:28 Ne Zaman Aya Gideceğiz? 22-02-2021 17:04 99 İle 100 Arasında Ne Fark Vardır? 18-02-2021 15:37 Esnaf Odası Seçimleri Yaklaşıyor 15-02-2021 14:08 Fethiye'de Kaç Dükkan Kapalı? 11-02-2021 14:11 Ayçiçeği 08-02-2021 10:23 Başkanlık Sistemini İyi Anlatalım 02-02-2021 14:34 Sokak Hayvanları 28-01-2021 15:31 HEYKEL 25-01-2021 17:35 ABD'de Neler Oluyor 21-01-2021 18:27 Fiyatlarda Devlet Kontrolü 17-01-2021 19:37 Etil Alkol, Metil Alkol 14-01-2021 14:39 İlm-i Siyaset 07-01-2021 15:44 Kışın Domates Yiyenler Ölürmüş 05-01-2021 13:41 Bu İş Karakolda Biter 28-12-2020 15:56 Yılbaşını Nerede Geçirsem Acaba? 24-12-2020 17:31 Kanuni Sultan Süleyman'ın Zigetvar Seferi 21-12-2020 18:54 Mesele Uçkur Meselesi Değil 17-12-2020 16:47 Okuma Özürlü Toplum 14-12-2020 16:44 Siyaset Nereye Gidiyor ? 10-12-2020 17:05 Batınilik 07-12-2020 16:14 Fethiye Yirmi İkinci Yüzyıla Hazırlanıyor 03-12-2020 14:46 Yeniden Değerlendirme Oranı 30-11-2020 19:02 İrini 30-11-2020 14:20 Temel Reis 24-11-2020 20:40 Yeni Bir Dünya Düzenine Doğru 12-11-2020 13:24 Sofrana Sahip Çık 30-10-2020 14:17 Marx Nerede Yanıldı 26-10-2020 16:33 Kıbrıs Neden Önemli? 19-10-2020 21:17 Etil Alkol Mu, Metil Alkol Mu? 15-10-2020 13:55 Enflasyon Hesabı Nasıl Yapılır 13-10-2020 10:34 İngiliz Hükümeti Neden Şaşırdı 05-10-2020 11:11 Ermenileri Kim Kışkırtıyor? 01-10-2020 18:06 Mustafa Kemal Mi, Atatürk Mü? 24-09-2020 14:04 Türk Tabipleri Birliği Ne İstiyor 22-09-2020 12:59 NEDEN TEK ADAY 17-09-2020 17:02 Macron Neden Kudurdu 14-09-2020 13:48 Trafik Kazaları Çoğaldı, Motorlu Araçları Yasaklayalım 10-09-2020 15:35 Trafikte Yol verme Tartışmasından Kahraman Çıkarmak 07-09-2020 17:48 30 Ağustos'u Kutlayalım Ama Doğu Akdeniz Yunan'ın Olsun 31-08-2020 17:29 Ve Selin Hanım Konuştu... 26-08-2020 11:57 Çöp Üzerinden Siyasi Kavga 20-08-2020 17:29 Selin Hanım Acaba Ne Der? 17-08-2020 17:49 Ayağı Ağrıyana Kulak Röntgeni Çekilir 13-08-2020 12:49 Eyvah! Dolar Yükseliyor, Batıyoruz 11-08-2020 17:32 Bir Gün Bütün Faniler Mutlaka Covid-19'a Tutulacaktır 06-08-2020 17:14 Çöpçüler Bayram Tatili Yaparsa Ne Olur 03-08-2020 17:12 FETHİYE TİCARET ODASI 27-07-2020 19:37 İstanbul Sözleşmesi 23-07-2020 18:01 TOGG - Türkiye Otomobilciler Girişim Grubu 21-07-2020 14:07 Siyasi Görüş Nasıl Oluşur 16-07-2020 17:52 Mare Nostrum 13-07-2020 18:02 Bu Yıl Körfezin Rengi Neden Sararmadı? 09-07-2020 16:51 Doktorunuz Diyor Ki 06-07-2020 17:06 Toplumsal Paranoya 29-06-2020 11:42 Küçük Şeyler 26-06-2020 11:09 Hamza Yerlikaya 24-06-2020 10:08 Irkçılık Nedir (II) 18-06-2020 17:23 Irkçılık Nedir 16-06-2020 16:14 Basının Gelir Kaynağı Neresidir 11-06-2020 17:08 Enflasyon Ne Demektir 10-06-2020 14:34 Amerika'da Neler Oluyor 10-06-2020 14:34 Artık Yeter 10-06-2020 14:33 Adnan Menderes Nerede Hata Yaptı 10-06-2020 14:32 Bıktım Bu Virüsten Ben 10-06-2020 14:31 Covid-19 Gerçekten Tehlikeli Mi? 10-06-2020 14:30 Fransa Kadar Olamadık 10-06-2020 14:28 Korona Günlerinden İnsan Manzaraları 10-06-2020 14:26 Hükümeti Kim Yanıltıyor? 10-06-2020 14:26 Yorgan Gitti, Ama Benim Kavgam Bitmedi 10-06-2020 14:25 Aileyi Yok Etmek İstiyorlar 10-06-2020 14:21 Yeni Bir Fitne Mi? 10-06-2020 14:20 Bir Zamanlar Biz de Çocuktuk 10-06-2020 14:19 Hayat Devam Ediyor 10-06-2020 14:19 Komünizm Neden Çöktü? 10-06-2020 14:18 En Uzun Gece 10-06-2020 14:17 Çince Öğreniyoruz 10-06-2020 14:16 Vesayet Hortluyor Mu? 10-06-2020 14:16 Alman Polisinin Verdiği Ders 10-06-2020 14:15 Corona Günlerinde Hayat 10-06-2020 14:13 Çince Öğreniyoruz 10-04-2020 12:48 Bir Portre 13-03-2020 13:56 Dava Adamı Kimdir 25-12-2019 11:43 Yine Yılbaşı,Yine Aynı Muhabbet 30-12-2019 11:42 EYT'DEN EYP ÇIKAR MI? 11-12-2019 19:15
NAMAZ VAKİTLERİ
Gazete Manşetleri
Yol Durumu
E-GAZETE
9 Yaşında kızın yaşadıkları
ANKET OYLAMA TÜMÜ
Fethiye'de hizmetlerden memnun musunuz?
GÜNÜN KARİKATÜRÜ
E-Bülten Kayıt
ARŞİV ARAMA