Hangi olaylar iş kazası sayılır?
İş kazası kavramı, günlük dilde sanıldığından daha geniştir. Yalnızca makine başında ya da inşaat alanında meydana gelen olaylar değil; işçinin işveren tarafından yürütülen iş nedeniyle uğradığı bir dizi olay bu kapsama girer. İşyerinde bulunduğu sırada, işveren tarafından görev verilerek başka bir yere gönderildiğinde ve işin görülmesi nedeniyle yolda geçen sürelerde yaşanan olaylar da iş kazası olarak değerlendirilebilir.
Bu tanımın belirleyici yanı, olay ile yapılan iş arasında bir bağ bulunmasıdır. Bir işçinin mesai saatleri içinde geçirdiği her rahatsızlık otomatik olarak iş kazası sayılmaz; aranan şey, zararın işin yürütülmesiyle nedensel bir ilişki içinde ortaya çıkmasıdır. Servis aracıyla işe gidiş ve dönüş sırasında yaşanan kazalar da çoğu durumda bu kapsamda değerlendirilir. Olayın niteliği her somut durumda ayrı incelendiği için, kaza sonrası tutulan kayıtların ve tanık beyanlarının doğru biçimde saklanması gerekir.
Kazanın SGK'ya bildirimi
İş kazası gerçekleştiğinde atılacak ilk adımlardan biri, olayın Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirilmesidir. Bu bildirim yükümlülüğü esas olarak işverene aittir; ancak işverenin bildirimde bulunmaması, işçinin haklarını tümüyle ortadan kaldırmaz. Erzurum'da çalışan bir işçi bakımından bu bildirimler Erzurum Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü aracılığıyla takip edilir.
Bildirim, kanunda öngörülen süre içinde yapılmalıdır. İşçinin bu aşamada dikkat etmesi gereken nokta, kazanın resmî kayıtlara geçmesini sağlamaktır; çünkü ileride açılacak bir dava ya da yapılacak başvurularda bu kayıtlar temel dayanak oluşturur. Hastane başvurusunda kazanın iş kazası olduğunun belirtilmesi, acil servis evrakının ve varsa işyeri kaza tutanağının temin edilmesi, sürecin baştan sağlam kurulmasına yardımcı olur. Bildirim yapılmaması ya da gerçeğe aykırı bildirim durumunda, kurumun yaptığı masrafları işverene rücu etme ihtimali de gündeme gelebilir.
Maddi ve manevi tazminat talepleri
SGK tarafından sağlanan geçici ya da sürekli iş göremezlik gelirleri, işçinin uğradığı zararı her zaman tam olarak karşılamayabilir. Bu noktada işçinin, kusuru bulunan işverene karşı maddi ve manevi tazminat talep etme hakkı devreye girer. Maddi tazminat; tedavi giderleri, çalışılamayan döneme ilişkin gelir kaybı ve iş gücündeki kalıcı azalma gibi parasal olarak ölçülebilen zararları kapsar.
Manevi tazminat ise kazanın işçide yol açtığı acı, elem ve yaşam kalitesindeki düşüşün karşılığı olarak talep edilir. Kalıcı sakatlık durumlarında ya da işçinin hayatını kaybettiği hâllerde, geride kalan yakınlar da destekten yoksun kalma tazminatı talep edebilir. Bu taleplerin miktarı; kusur oranına, işçinin kazanç durumuna ve meydana gelen zararın ağırlığına göre değişir. Dolayısıyla her dosya kendi koşulları içinde değerlendirilir ve zararın belgelenmesi tazminatın belirlenmesinde belirleyici rol oynar.
Tazminat davası: arabuluculuk şartı ve görevli mahkeme
İş uyuşmazlıklarının önemli bir bölümü, dava açılmadan önce zorunlu arabuluculuğa tabidir. Ancak iş kazası ve meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat ile bunlara ilişkin rücu davaları bu zorunluluğun dışında tutulmuştur (7036 sayılı Kanun m.3/1). Bu, işçinin tazminat talebi için önce arabulucuya başvurma şartı olmadan doğrudan dava açabileceği anlamına gelir.
Erzurum'da yaşanan bir iş kazasından doğan tazminat davalarına Erzurum Adliyesi bünyesindeki iş mahkemesi bakar. Dava sürecinde kusur oranlarının belirlenmesi, zararın hesaplanması ve delillerin değerlendirilmesi gibi teknik aşamalar bulunduğundan, işçinin haklarını ve süreci doğru anlaması önem taşır; bu süreçte Erzurum'da iş hukuku uyuşmazlıkları alanında bilgi sahibi bir hukukçudan yararlanmak, dosyanın baştan doğru kurgulanmasına katkı sağlayabilir. Davanın hangi süre içinde açılabileceği ise talebin niteliğine göre değiştiğinden, hak kaybı yaşamamak için sürenin kaçırılmaması gerekir.
Delil ve bilirkişi incelemesi
İş kazası davalarında sonucu belirleyen en önemli unsurlardan biri delillerdir. Kaza tutanağı, hastane ve tedavi evrakları, tanık beyanları, işyerine ait güvenlik kayıtları ve varsa kamera görüntüleri sürecin temelini oluşturur. Bu belgelerin kazadan hemen sonra toplanması, zamanla kaybolmaları ya da ulaşılamaz hâle gelmeleri ihtimalini azaltır.
Mahkeme, kusur dağılımını ve işçinin iş gücü kaybı oranını belirlemek için çoğunlukla bilirkişi incelemesine başvurur. Bilirkişi; işverenin iş sağlığı ve güvenliği önlemlerini alıp almadığını, işçinin kusurunun bulunup bulunmadığını ve kazanın oluş biçimini değerlendirir. Bu değerlendirme, hem kusur oranının hem de tazminat miktarının belirlenmesinde doğrudan etkili olur. Bu nedenle işçinin ve yakınlarının, süreç boyunca ellerindeki her türlü kaydı düzenli biçimde saklamaları, haklarının korunması açısından önem taşır.
Bu yazı, iş kazası sonrası sürecin genel hatlarıyla anlaşılmasına yönelik bilgilendirme amacı taşımakta olup Av. M. Emirhan Akdağ'ın katkılarıyla hazırlanmıştır. Her dosyanın kendi koşulları içinde değerlendirilmesi gerektiği unutulmamalıdır.